Tại các nhà hàng, nhân viên luôn hướng về phía khách hàng, chào thật to và rõ ràng là “Irasshaimase” (xin mời vào), khi đang phục vụ thì chú ý đến tốc độ ăn của khách để mang dần từng món lên. Đó là các trải nghiệm của những sempai làm việc lâu năm trong các nhà hàng ăn uống. Trong loạt bài “Trò chuyện cùng sempai” nói về những cú sốc văn hóa hoặc những trải nghiệm của những người đi trước, hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về dịch vụ tận tâm Omotenashi của Nhật Bản nhé. Những sempai tham gia cuộc trò chuyện lần này Ngọc Linh: Sang Nhật năm 2016. Hiện sống tại tỉnh Kanagawa, sinh viên năm thứ 4, đại học tư thục. Vũ Hà: Sang Nhật năm 2017. Hiện sống tại tỉnh Osaka. Sinh viên cao học Đại học Osaka. Trọng Dũng: Sang Nhật năm 2008. Sau khi học xong ở Nhật thì mở công ty riêng. Lan Anh: Dẫn chương trình. Thành viên ban biên tập KOKORO. Đã sống ở Nhật trên 30 năm. Dịch vụ tận tâm Omotenashi ーー（LA）Ở Nhật Bản có từ "Omotenashi" để chỉ sự phục vụ tận tình, tận tâm. Các em sống ở Nhật đã lâu, đã có ai được phục vụ như vậy chưa? Ngọc Linh: Em từng đi làm thêm (baito) ở nhiều nơi như làm ở cửa hàng tiện lợi (combini), quán cà phê (ở Akihabara), quán ăn kiểu gia đình (Family restaurant), siêu thị, quán gà nướng (Shibuya), quán bít-tết (ở Shinjuku). Mỗi nơi đều có tiêu chuẩn về "omotenashi" riêng nên em có cảm giác như mình được biết rất nhiều tinh hoa trong dịch vụ ở Nhật. Em đã làm 5 năm ở một quán gà nướng ở Shibuya. Khách hàng của quán thuộc đủ mọi tầng lớp. Trước khi có đại dịch COVID-19, cũng có nhiều khách nước ngoài tới quán. Nơi này đã giúp em trưởng thành rất nhiều. Ví dụ: khi khách hàng vào thì tất cả mọi nhân viên phải nhìn về phía khách hàng và nói Irasshaimase (nghĩa là “Xin mời vào”). Dù lúc đó mình đang rửa bát, đang nhặt rau hay đang pha đồ uống… thì cũng dừng lại hết tất cả mọi việc, nhìn vào khách và nói lời chào. Việc này nhằm tỏ ý biết ơn khách hàng vì họ đã chọn đến quán của mình trong khi xung quanh có rất nhiều các cửa hàng khác. Nếu không quay mặt lại, không nói to và nhiệt tình thì lời chào không có ý nghĩa, không thực sự có tình cảm, thành ý. Lúc khách ra về, mình phải "miokuri" tức là ra tận cửa để tiễn khách. Em có nghe cảm nhận của khách hàng. Họ bảo là đến những quán mà nhân viên chào hỏi nhiệt tình là họ có ấn tượng tốt và muốn quay lại. Dù trong lúc ăn, các món có lên chậm một chút thì khách hàng cũng sẽ nhớ lại ấn tượng ban đầu là được chào hỏi nồng hậu nên có thể bỏ qua cho việc phục vụ chậm. Trong những quán nhậu, mọi người có thấy là toilet thường rất sạch sẽ không? Họ thường đặt sổ để khách hàng ghi ý kiến. Họ quan tâm tới những chi tiết nhỏ như để bông ngoáy tai, tăm, nước súc miệng, thậm chí là để cả một món đồ hơi hơi tế nhị một tí là băng vệ sinh cho khách nữ. Em thấy cái đấy chứng tỏ là họ quá là quan tâm. ーー（LA）Em được làm việc tại một cửa hàng tuyệt vời quá. Nếu được vào một nhà hàng có thái độ phục vụ, lời chào vui vẻ như vậy mình cũng thấy thích thú. “Mình đặt bản thân vào vị trí của khách và phục vụ họ với cả tấm lòng” đó chính là tinh thần của Omotenashi. Ngọc Linh: Dạ. Nhà hàng cũng luôn dạy cho bọn em là “Hãy đứng vào vị trí của khách” để làm việc. Ngoài việc chào hỏi nhiệt tình, khi phục vụ bọn em cũng được dạy phải để ý xem tốc độ ăn của khách ra sao để mang đồ ăn ra đúng lúc để khách có thể thưởng thức hương vị ngon nhất. Chứ nếu món trước chưa ăn xong, mình đã mang món tiếp theo ra thì đồ ăn nguội mất, không còn ngon nữa. Trọng Dũng: Để đạt được trình độ như vậy thì cần có nhiều năm làm việc và đúc kết kinh nghiệm. Việt Nam cũng đang ngày một phát triển nhưng chắc cũng phải mất thời gian mới theo kịp dịch vụ của Nhật. Mong sao ngành dịch vụ của Việt Nam cũng học hỏi những điểm hay của Nhật Bản. Công ty tôi cũng hay phái cử nhân viên tới làm việc tại quầy thu ngân hoặc vận chuyển hàng cho siêu thị. Chúng tôi có tới 50 nhân viên người nước ngoài đang làm việc tại siêu thị. Chúng tôi cũng luôn hướng dẫn các bạn mỗi khi có khách tới thì ngẩng lên chào khách và nói “Irasshaimase” (xin mời vào / xin chào) hoặc “arigatou” (cảm ơn). Phục vụ khách ở siêu thị: Vấn đề cần cải thiện Ngọc Linh: Em cũng làm thêm (baito) tại siêu thị. Hình như siêu thị càng lớn thì việc đào tạo nhân viên lại càng không được cẩn thận lắm. Em thấy mấy bạn người Nhật cùng độ tuổi với em, khi làm việc tại các siêu thị lớn đó thì không thực sự quan tâm tới khách hàng lắm, không thể hiện đủ thái độ omotenashi, mà chỉ làm cho xong việc và nhận tiền. Còn nhân viên lớn tuổi hơn thì họ quan tâm tới khách hàng hơn. Vì được đào tạo kỹ tại quán gà nướng nên em cũng rất quan tâm tới khách khi làm ở siêu thị. Nếu gặp khách hàng lớn tuổi, em tự động bê giỏ đồ cho họ ra tận bàn đóng gói hàng hoá. Nhưng các bạn trẻ người Nhật thì không để ý việc đó. Họ tính tiền xong là xong, không quan tâm tới khách có gặp khó khăn gì không. Các em bé đi siêu thị với cha mẹ thì thích tự mình mua những món đồ như kẹo có hình nhân vật mà mình thích. Bé không muốn đưa đồ vào giỏ hàng cùng với cha mẹ. Trong trường hợp đó, em sẽ tính tiền cho bé trước, như vậy bé sẽ ngoan, mình tính tiền cho cha mẹ bé dễ dàng. Nhưng một số bạn Nhật trẻ hoặc mới đi làm thì không kiên trì trong việc xử lý những việc như thế. Ở siêu thị như thế, bọn em cảm thấy họ không giáo dục nhân viên phải quan tâm chu đáo tới khách mà chỉ quan tâm là mình tính đủ tiền hay không, không bị lỗ là được. Muốn tự mình xem hàng kỹ cũng khó ーー（LA）Vũ Hà có cảm nhận gì về dịch vụ của Nhật Bản không? Vũ Hà: Có ạ. Một hôm em vào một cửa hàng giày. Thế là nhân viên chạy đến ngay và hỏi: "Anh cần cỡ bao nhiêu để tôi giới thiệu". Em thì vừa vào nên bảo: "Để từ từ mình xem mẫu mã đã". Thế là nhân viên họ đứng lùi ra sau nhưng em cảm thấy họ vẫn theo dõi em nên em ra khỏi cửa hàng đó luôn vì không đủ thời gian để xem thì rất khó mua. ーー（LA）Ở những cửa hàng sang trọng hoặc các cửa hàng nhỏ thì nhân viên luôn sẵn sàng lại gần khách hàng để hỏi han, hướng dẫn. Cách thể hiện dịch vụ như vậy cũng khiến nhiều khách hàng hài lòng nhưng nhiều khi cũng khiến khách hàng cảm thấy phiền toái nhỉ. Việc thông báo thông tin trên xe điện, xe buýt ーー（LA）Còn dịch vụ trên các phương tiện giao thông công cộng thì các em thấy thế nào? Ngọc Linh: Hồi tháng 10/2021 vừa qua, ở khu vực Tokyo và các tỉnh lân cận có 1 trận động đất khá mạnh, ảnh hưởng tới nhiều tuyến tàu. Hôm sau, em có đi tàu thì nhiều tuyến vẫn bị ảnh hưởng nên tàu đông và bị chậm chuyến. Nhà ga luôn thông báo tình hình tàu chạy và xin lỗi hành khách vì sự chậm trễ, rồi dặn dò hành khách hãy cẩn thận khi đi lại làm em rất cảm động. Vũ Hà: Ở Việt Nam, xe buýt không dừng hẳn cho người lên xuống mà vẫn đi chậm chậm vì thế người xuống, người lên cũng phải thật nhanh chân mới được. Trọng Dũng: Trên tàu điện hoặc xe buýt ở Nhật đều có những chỗ ngồi ưu tiên. Khi đi xe, lái xe thường xuyên thông báo “Trên xe có ghế ưu tiên. Nếu thấy người lớn tuổi, người khuyết tật hoặc phụ nữ có thai hoặc có trẻ nhỏ thì chúng ta hay nhường chỗ nhé”. Ở Việt Nam, khi đi xe buýt cũng đôi khi thấy thông báo “hãy nhường ghế cho người già hoặc trẻ nhỏ” nhưng tôi ít khi thấy ghế nào đề là ghế ưu tiên cả. Vũ Hà: Ở Osaka thì em thấy là ngoài thành phố Osaka, các tàu điện và xe buýt ít có biển báo hoặc thông báo bằng tiếng Anh nên đối với người mới sang hoặc chưa giỏi tiếng Nhật thì cũng gặp nhiều khó khăn. Em rất mong là có thêm nhiều nơi có nhiều thông tin, biển báo bằng tiếng Anh hơn nữa.

     Vì công việc mà tôi thường xuyên tiếp xúc với nhiều bạn trẻ người Việt Nam sang làm việc hoặc học tập tại Nhật Bản. Cách đây một thời gian, tôi có dịp đi công tác xuống địa phương và được một số bạn trẻ người Việt Nam làm thực tập sinh ở đó mời về nhà ăn cơm. Bữa cơm vui vẻ và đầm ấm với những món ăn đơn giản nhưng mang đậm hương vị quê nhà như nem rán, cá rán và đặc biệt là có một bát canh chuối xanh nấu ốc thơm lừng mùi lá tía tô. Các bạn mang canh ra và nói “Chị ăn đi, ngon lắm. Hôm nay có chị đến chơi, bọn em cũng nghĩ chắc chị ở thành phố thì ít có dịp ăn ốc nên hôm nay nấu ốc chuối xanh đãi chị đó ạ.” Thấy các bạn đã chuẩn bị công phu, khêu từng con ốc và tình cảm các bạn dành cho, tôi đã ăn một bát và quả thật là rất ngon vì lần đầu tiên sau bao năm tôi mới được ăn món canh ốc này.      Cơm nước xong, ngồi trò chuyện với nhau, tôi mới hỏi xem các bạn mua ốc ở đâu thì bạn cho biết “Bọn em đi bắt ở những thửa ruộng lúa gần chỗ làm ạ. Ở đây nhiều lắm mà hình như người Nhật không ăn chị ạ”. Ốc trong ruộng lúa      Nghe vậy tôi mới giật mình và nói cho các em biết là ốc ở những thửa ruộng trồng lúa là KHÔNG THỂ ĂN ĐƯỢC và từ nay trở đi KHÔNG ĐƯỢC ĂN ỐC MÒ Ở RUỘNG LÚA. Lý do là vì việc trồng lúa hiện nay dùng rất nhiều hóa chất, từ thuốc trừ sâu đến thuốc diệt cỏ… Nên các loài sinh vật sống ở đây đều nhiễm hóa chất nặng. Các ruộng lúa dùng rất nhiều hóa chất      Liên quan tới việc bắt sinh vật, động vật trong thiên nhiên về ăn có một sự việc xảy ra năm 2019. Một bạn trẻ, nam giới, người Việt Nam ở Nhật bắt 2 con vịt trời ở một khu vực sông ở Tokyo định mang về ăn nhưng đã bị bắt và bị truy tố vì tội “Vi phạm Luật Bảo hộ Động vật” của Nhật Bản. Theo luật này việc tự tiện bắt chim muông và động vật ở Nhật Bản, trên nguyên tắc là bị cấm. Chỉ được phép săn bắt những loài thú được phép “Săn bắt” và phải có “Giấy phép”. Và việc “Săn bắt” phải được cấp phép và được đăng ký. “Giấy phép” được cơ quan hành chính có chức năng cấp cho mục đích loại bỏ những động vật gây nguy hại hoặc vì mục đích nghiên cứu. Ngoài 2 mục đích này ra thì dù chim trời hay động vật hoang dã thì cũng không được phép đánh bắt. Chim trời hay động vật hoang dã thì cũng không được phép đánh bắt      Quay lại việc mò bắt ốc ở ruộng lúa, việc làm này không vi phạm luật nhưng nếu ăn phải có khả năng sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe. Có thể ta không nhận thấy tác hại ngay sau khi ăn nhưng nếu không biết mà cứ tiếp tục ăn thì lâu dần, những hóa chất độc hại sẽ tích tụ lại trong cơ thể và trong tương lai có thể gây ra những căn bệnh nghiêm trọng. Vì thế lời khuyên của tôi là “Nhất định không được ăn ốc ở ruộng lúa” các bạn nhé.

Rất nhiều bạn lưu học sinh, thực tập sinh kỹ năng, kỹ sư đã nói được tiếng Nhật thông qua việc tham gia “lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện”. Đây là các lớp học do các cơ quan nhà nước mở ra, bạn có thể tham gia học miễn phí hoặc học với học phí thấp. Ngoài việc học tiếng Nhật, lớp học cũng có rất nhiều ưu điểm như có cơ hội làm quen với giáo viên người Nhật ▽ có thêm bạn bè người Việt ▽ có các hoạt động giao lưu bạn bè. Lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện là gì Ở Nhật có rất nhiều lớp dạy tiếng Nhật miễn phí hoặc học phí thấp do các tổ chức giao lưu quốc tế, hội nhóm người Việt tổ chức. Phần lớn các lớp không tập trung vào dạy từ vựng và ngữ pháp như các trường học tiếng, mà tập trung nâng cao kỹ năng giao tiếp của học sinh. Để bổ trợ cho việc học ở trường Nhật ngữ, một số lưu học sinh cũng đã mang sách vở của trường đến lớp tiếng Nhật tình nguyện để nhờ thầy cô ôn tập cho. Cách tìm lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện Chúng tôi sẽ giới thiệu với các bạn một số cách tìm lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện. 【Các tổ chức của địa phương, các hội giao lưu quốc tế】 ・ Hỏi bộ phận hỗ trợ người nước ngoài hoặc phụ trách giao lưu quốc tế của các tỉnh thành.・ Hỏi các hội quốc tế hoá (国際化協会) hoặc hội giao lưu quốc tế (国際交流協会) của địa phương. (Có giới thiệu trang chủ) Danh sách các tổ chức quốc tế hóa và các tổ chức giao lưu quốc tế trên toàn Nhật Bản (tiếng Nhật) 【Các trang web】 Đây là một số trang web có giới thiệu về lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện U-Biq (Thông tin về các lớp tiếng Nhật tình nguyện trên toàn Nhật Bản) Hội người Việt ở Sendai (SenTVA) Hội người Việt tại Ibaraki 【Nguồn khác】 ・ Các tờ rơi về lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện được để tại trường Nhật ngữ - nơi bạn đang theo học.・ Được phiên dịch viên của nghiệp đoàn quản lý thực tập sinh kỹ năng giới thiệu. Trải nghiệm của tiền bối Trải nghiệm của tiền bối (kỹ sư, nam giới) Tôi đã từng làm kỹ sư ở tỉnh Gunma. Tôi đón vợ sang sau nhưng khi mới sang thì cô ấy không hiểu tiếng Nhật nên đã rất khổ sở. Người đã giúp đỡ cô ấy vượt qua giai đoạn khó khăn đó chính là các giáo viên người Nhật ở lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện. Hai cô giáo lớn tuổi không chỉ dạy tiếng Nhật cho vợ tôi, hai cô ấy còn rất quan tâm đến vợ tôi, cùng vợ tôi đi đi khám ở bệnh viện, đi mua sắm v.v. Chúng tôi đã được giúp đỡ rất nhiều, hai cô giáo ấy chính là ân nhân của chúng tôi. Sau đó, tôi chuyển đến tỉnh Kanagawa để làm việc. Ở nơi làm việc mới, chỉ có tôi là người nước ngoài nhưng tại lớp tiếng Nhật ở nơi tôi chuyển đến, tôi đã gặp được 3 gia đình người Việt có hoàn cảnh giống vợ chồng tôi nên chúng tôi đã trở thành bạn bè và thường giao lưu với nhau. Trải nghiệm của tiền bối này Trải nghiệm của tiền bối (thực tập sinh kỹ năng, nữ giới) Ngoài việc tự học tiếng Nhật hàng ngày, tôi thường tham gia lớp tiếng Nhật miễn phí vào cuối tuần, sang năm thực tập thứ hai, tôi được nhận nhiệm vụ hướng dẫn cho một nhân viên người Nhật mới vào. Tôi nảy sinh tình cảm với người ấy rồi chúng tôi đã lấy nhau. Trải nghiệm của tiền bối này Trải nghiệm của tiền bối (thực tập sinh kỹ năng, nam giới) Mỗi cuối tuần, tôi tham gia các lớp tiếng Nhật, các hoạt động tình nguyện hoặc hội giao lưu bạn bè, tôi đã có thêm nhiều bạn mới, cuộc sống thực tập của tôi tràn đầy niềm vui. Trải nghiệm của tiền bối này Tổng hợp Lớp dạy tiếng Nhật tình nguyện có mặt ở khắp mọi nơi. Ngoài việc năng lực tiếng Nhật được cải thiện, bạn sẽ có cơ hội gặp gỡ giáo viên người Nhật và bạn bè người Việt, có các buổi liên hoan và vui chơi giải trí cùng nhau. Việc có kế hoạch vào cuối tuần cũng sẽ khiến cuộc sống của bạn cân bằng hơn. Để cuộc sống tại Nhật Bản tràn đầy màu sắc, nâng cao năng lực tiếng Nhật cho bản thân và tìm kiếm thêm cơ hội cho mình trong tương lai, bạn có muốn tham gia thử lớp tiếng Nhật tình nguyện không ? Nếu bạn muốn biết thông tin chi tiết hơn thì hãy đọc bài viết này nhé.

Sau nhiều năm chờ đợi, cuối cùng tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông ở Hà Nội đã được chính thức đi vào hoạt động. Do chưa có thói quen đi tàu điện đô thị nên những ngày đầu chạy thử cũng có chút trục trặc. Để cải thiện việc đi tàu tôi muốn các bạn cùng tham khảo tác phong đi tàu ở Nhật Bản, nơi có phong cách đi tàu đã được phát triển lâu đời. 〈※Ảnh trên cùng của Quách Phong〉 Bản đồ đường tàu 〈Nguồn: Hanoimetro.net〉 Ngày 6/11/2021 tuyến đường sắt đô thị đầu tiên của Hà Nội “Đường sắt Cát Linh - Hà Đông” đã được khai thông. Tuyến đường sắt này được khởi công vào năm 2011 với mục đích để giảm tắc nghẽn giao thông. Dự định ban đầu sẽ khai trương vào năm 2015 nhưng đã bị trì hoãn nhiều lần. Tổng chi phí vào khoảng 18 nghìn tỷ đồng (khoảng 900 tỷ yên). Đây là tuyến đường sắt hoàn toàn trên cao, giá tối thiểu là 8.000 đồng (khoảng 40 yên). Tổng chiều dài từ ga Cát Linh tới ga Hà Đông là 13.1km với 12 ga. Ngày đầu khai trương và những vấn đề cần cải tiến Ảnh Quốc Thái Khác với những tuyến đường xe điện cũ, tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông là một phiên bản nâng cấp xịn xò hơn, hiện đại hơn giúp diện mạo thủ đô Hà Nội gọn gàng và mang hơi thở thời đại hơn rất nhiều. Còn đối với những công dân trẻ thời IT (công nghệ thông tin) đã được tiếp xúc với phương tiện công cộng hiện đại thông qua internet hay phim ảnh, rốt cuộc giấc mơ được ngồi tàu đi giữa thủ đô cũng đã trở thành hiện thực. Người dân Hà Nội dĩ nhiên là vui mừng. Rất nhiêu bạn trẻ, đặc biệt là các bạn sinh viên học ở những ngôi trường nằm dọc tuyến tàu chạy, ngồi café nói với nhau về viễn cảnh “ngồi tàu đi học” như trong phim Nhật, phim Hàn. Một gia đình cùng nhau đi tàu 〈Ảnh Cao Minh Ngọc〉 Tuy nhiên, dẫu sao thì hoạt động đi tàu cũng là hoàn toàn mới mẻ với một bộ phận lớn người dân sống tại Hà Nội nên khó tránh khỏi những bỡ ngỡ, chệch choạc. Theo thống kê từ Sở giao thông vận tải Hà Nội, chỉ trong 2 ngày đầu tiên đưa vào hoạt động, tuyến tàu Cát Linh – Hà Đông đã phải “cõng” tới 80.000 lượt hành khách. Đông ắt sẽ có chuyện. Ít nhất thì đã có một vụ ẩu đả xảy ra do người này đứng che mất góc chụp ảnh của người khác. Rất nhiều người dân do quá háo hức trải nghiệm nên có đôi chút chen lấn, xô đẩy giữa người lên và xuống tàu. Nhiều người bạn của tôi thì than phiền về tiếng ồn trên tàu. Những cuộc video call gọi về cho bố mẹ ở quê khoe đang đi tàu diễn ra với âm lượng quá lớn, tiếng trẻ con khóc, gào thét vì đông đúc mệt mỏi… đã tạo nên một bầu không khí hơi huyên náo thái quá so với một ga tàu bình thường. Bãi đỗ xe và những vấn đề phát sinh Bãi đỗ xe ở tầng 1 ga Cát Linh Ngoài ra, theo phản ánh của người dân thì có hiện tượng thu phí cao hơn so với mức giá niêm yết. Tại bãi đỗ xe ở ga Cát Linh, giá quy định là 5.000 đồng đối với xe máy và 25.000 đồng đối với ô tô nhưng đã bị nâng lên 10.000 cho xe máy và 50.000 đồng đối với ô tô. Tuy nhiên, hiện tại thì chỉ ở ga chính Cát Linh mới có bãi đỗ xe còn các ga nhỏ dọc tuyến thì vẫn chưa có những địa điểm chính thức để người dân gửi xe. Trong thời gian sắp tới Sở Giao thông Vận tải Hà Nội đề nghị Ủy ban nhân dân các quận Đống Đa, Thanh Xuân, Nam Từ Liêm, Hà Đông và Công ty Đường sắt Hà Nội phối hợp, đề xuất các vị trí gửi xe tại các ga tàu đường sắt Cát Linh – Hà Đông. Đi tàu, nên học tác phong của người Nhật Một sân ga xe điện ở Tokyo Tàu điện là một “sân chơi” khá mới đối với đa phần người Việt nhưng tại Nhật Bản, tàu điện đô thị, tàu điện ngầm có bề dày lịch sử khoảng 150 năm. Tại các đô thị lớn ở Nhật, hệ thống xe điện nổi cộng với hệ thống xe điện ngầm có rất nhiều tuyến đường, đan xen nhau như mạng nhện. Ở Tokyo, chỉ riêng tuyến xe điện ngầm đã có 9 tuyến với tổng cộng 180 nhà ga. Hầu hết những người sử dụng tàu đều đi bộ từ nhà tới ga. Vì vậy ở Tokyo, nhiều người không có xe máy hoặc xe ô tô và chỉ cần sử dụng tàu điện và xe buýt trong sinh hoạt hàng ngày. Chính vì vậy mà người Nhật cũng quen với “bộ quy tắc ứng xử ngầm” khi đi xe điện như không làm nói chuyện qua điện thoại, không ăn uống, không vứt rác, xếp hàng khi tàu đến… khá giống với việc đi máy bay hay đi xe khách. Khi đi tàu, chúng ta có thể tham khảo những tác phong đi tàu của người Nhật mà chúng tôi xin giới thiệu sau đây. Phong cách khi đợi tàu và lên tàu Xếp hàng đợi tàu 〈Ga Osaka, đường tàu JR〉 Khi đợi tàu, văn hoá xếp hàng của người Nhật có nét khác biệt. Họ sẽ xếp thành 2 hoặc 4 hàng và khi tàu đến, họ sẽ đứng dạt sang 2 bên cửa tàu, mở ra một lối đi rộng rãi cho những người từ trên tàu bước xuống hết rồi mới lên tàu. Vào những lúc cao điểm như giờ đi làm buổi sáng và giờ tan tầm buổi chiều, những nhà ga lớn sẽ rất đông khách nhưng thường không có bất kỳ sự chen lấn, va chạm nào ở cửa tàu. Trong 3 ngày đầu chuyến tàu Cát Linh – Hà Đông được đưa vào hoạt động, đã diễn ra tình trạng chen lấn, va đập, thậm chí… ẩu đả. Các bạn thử tưởng tượng xem nhà ga Shinjuku ở Tokyo, mỗi ngày với các tuyến đường của 5 công ty đường sắt khác nhau, mỗi ngày có tới trên 3,5 triệu lượt khách qua lại mà không hề xảy ra vấn đề gì thì đủ thấy tác phong đi tàu của người Nhật đã phát triển đến mức nào. Chúng ta hãy tham khảo tác phong tại các ga xe điện của Nhật để cải thiện dần cách đi tàu ở mình nhé. Đeo ba lô phía trước ngực Ở Nhật, nhiều hành khách đeo ba lô phía trước ngực Để tránh những va chạm không đáng có, ngoài việc tuân thủ chuyện xếp hàng, người Nhật còn luôn lưu ý vào lúc tàu đông mà đeo ba lô to thì thường quay balo về trước ngực thay vì để sau lưng. Việc ôm balo trước ngực sẽ tránh được việc bạn vô tình đập ba lô hoặc vướng vào mặt người lạ. Khu vực dành riêng cho xe lăn và ghế ưu tiên Tàu điện ở Nhật Bản còn có khu vực riêng dành cho người đi xe lăn hoặc người dùng xe đẩy trẻ em để có thể lên xuống dễ dàng với sự giúp đỡ của nhân viên nhà ga. Ngoài ra thì người Nhật rất chú ý đến ghế ngồi dành riêng cho những đối tượng đặc biệt như: Người khuyết tật, phụ nữ có thai, người già… Ghế ngồi này thường có màu khác với các ghế ngồi bình thường, thường được đặt ở cuối hoặc đầu toa, có ghi rõ là “ghế ưu tiên” để mọi người lưu ý nhường chỗ khi cần. Sẽ có rất ít người Nhật bình thường ngồi vào những ghế này, trừ khi tàu rất vắng. Khi tàu đông, cũng có khi có bạn trẻ người Việt Nam không nhận ra nên vô tư dùng các ghế ngồi ưu tiên đó. Hãy chú ý điều này nếu như bạn không muốn bị lườm nguýt ở Nhật nhé.

Trước các nhà hàng, quán ăn ở Nhật Bản thường có tủ kính, trong đó bày các món ăn của quán trông rất ngon mắt. Hồi mới sang Nhật, nhìn thấy các món trong tủ, tôi vẫn tưởng là đồ ăn thật cơ đấy. Nhưng tôi đã nhầm! Đó chỉ là “Shokuhin Sampuru”, hay “mô hình đồ ăn” mà thôi. Phía ngoài quán mà bày Shokuhin Sampuru thì thực khách sẽ biết ngay “trong quán có món gì, giá bao nhiêu”. Hơn nữa, độ chân thực của các mô hình này sẽ kích thích vị giác, khiến khách cảm thấy muốn được thưởng thức ngay lập tức. Trong bài viết lần này, tôi xin giới thiệu một nét văn hoá độc đáo của Nhật Bản, đó là “Shokuhin Sampuru”, mô hình đồ ăn tinh xảo, giống đến mức khó phân biệt với đồ thật. Lịch sử của Shokuhin Sampuru Có vẻ việc sử dụng Shokuhin Sampuru của Nhật Bản bắt đầu từ những năm 1920, khi chuyện đi ăn hàng quán ở ngoài trở nên phổ biến. Ban đầu chỉ là chủ các quán ăn tự tìm tòi nghiên cứu và làm ra mô hình đồ ăn của quán mình. Thời đó, người dân từ nhiều địa phương đổ về các khu đô thị đông đúc. Nhờ mô hình đồ ăn bày ngoài cửa quán mà người dân địa phương dù chưa quen với hàng quán ở chốn phồn hoa đô hội vẫn có thể quyết định có nên bước chân vào quán hay không. Thời đó, Shokuhin Sampuru được gọi là “Shokuhin Mokei” (Mô hình thực phẩm) hay “Ryori Mokei” (Mô hình đồ ăn). Năm 1931, một người tên là Iwasaki Takizo, quê ở tỉnh Gifu, bắt đầu tính chuyện sản xuất, kinh doanh mô hình thực phẩm. Iwasaki Takizo dày công thử nghiệm nhiều cách khác nhau để tìm phương pháp chế tạo mô hình đồ ăn. Vào năm 1932, ông đã chế tác thành công mô hình món cơm trứng chiên (omuraisu) bằng sáp có độ tinh xảo khác hẳn so với các sản phẩm khác từng có. Sau đó, Iwasaki Takizo thành lập “Iwasaki seisakusho” (cơ sở chế tác Iwasaki, nay là Công ty cổ phần Iwasaki) tại thành phố Osaka. Mô hình thực phẩm do công ty sản xuất nhanh chóng trở nên nổi tiếng, với sản phẩm xuất hiện tại các nhà hàng ăn uống trên khắp Nhật Bản. Sau Thế chiến thứ 2, khoảng những năm 1950, ngày càng có nhiều người Mỹ đến Nhật và từ đó ngành sản xuất Shokuhin Sampuru càng phát triển mạnh mẽ. Thời đó, trong các quán ăn ở Nhật không có thực đơn bằng tiếng Anh cũng như hình ảnh. Vì vậy, Shokuhin Sampuru và bảng giá bày ngoài cửa quán trở nên hết sức hữu ích cho người Mỹ. Đến những năm 1970, nguyên liệu làm Shokuhin Sampuru chuyển từ sáp dễ chảy, dễ hỏng sang vật liệu tổng hợp có độ bền cao hơn. (Hiện nay, vật liệu chủ đạo là cao su silicon). Nhờ sự xuất hiện của khuôn kim loại dùng cho chất dẻo tổng hợp mà người ta có thể làm ra được cả các chi tiết rất nhỏ trong mô hình. Nhờ sự phát triển của kỹ thuật chế tác mà tính năng “công cụ xúc tiến bán hàng” của Shokuhin Sampuru ngày càng được nâng cao. Do đó, khách hàng ngày càng đòi hỏi cao hơn về chất lượng sản phẩm, ví dụ như “độ chân thực” hay “trông ngon mắt”. Vì vậy, hạng mục chủ đạo của ngành sản xuất Shokuhin Sampuru chuyển từ sản xuất số lượng lớn sang chế tác theo đơn đặt hàng. Đối với sản phẩm chế tác theo đơn đặt hàng, tất cả các bước đều được làm bằng tay. Càng ngày kĩ thuật và chất lượng của ngành sản xuất Shokuhin Sampuru càng tăng tiến, hiện nay đã đạt tới mức dù có gọi là một môn nghệ thuật cũng chẳng phải quá lời. Phố dụng cụ Kappabashi, nơi có các cửa hàng Shokuhin Sampuru “Phố dụng cụ Kappabashi” ở quận Taito, Tokyo, chuyên bán các dụng cụ nấu ăn, là nơi tập trung nhiều cửa hàng bán buôn. Nơi đây có phong vị phố cổ, dọc hai bên đường là hàng dãy cửa hàng bán bát đĩa, nồi niêu, xoong chảo, dao, và cả quần áo đầu bếp v.v... Ngoài ra, tại đây còn có cả các cửa hàng chuyên bán Shokuhin Sampuru. Trước đây, tại khu phố này có 4 cửa hàng chuyên bán Shokuhin Sampuru, nhưng năm 2020, một trong số đó đã đóng cửa. Hiện nay chỉ còn 3 cửa hàng vẫn tiếp tục kinh doanh. Khu phố dụng cụ Kappabashi nằm giữa Asakusa và Ueno, đi bộ từ ga Ueno tuyến JR Yamanote khoảng 15, còn nếu đi từ ga Tawaramachi tuyến Tokyo Metro Ginza thì mất khoảng 5 phút. Trải nghiệm làm Shokuhin Sampuru! “Ganso Shokuhin Sampuru-ya” ở Kappabashi (※Hình ảnh lấy từ trang web cửa hàng) Tại cửa hàng “Ganso Shokuhin Sampuru-ya” (có liên quan đến công ty Iwasaki) ở phố dụng cụ Kappabashi, ta có thể tự làm thử Shokuhin Sampuru. Tôi đã thử sức với mô hình tempura và rau xà lách. Tại đây, tôi sẽ trải nghiệm cách làm mô hình món ăn theo ý tưởng và kỹ thuật của thợ làm Shokuhin Sampuru hiện đại nhưng dựa trên phương pháp chế tác bằng vật liệu sáp từ thời xưa. Làm mô hình tempura 〈Trái〉Đầu tiên, rót sáp màu vàng nóng chảy từ độ cao khoảng 60cm xuống nước ấm để làm phần vỏ tempura. Sáp khi chảy xuống nước ấm thì dần cứng lại. 〈Phải〉Quấn lớp vỏ trong chậu nước ấm quanh nhân tôm, cà tím v.v. đã có sẵn. Lấy sản phẩm từ trong nước ra rồi dùng tay nặn, chỉnh sửa chi tiết là xong. Món “Tempura tôm” và “tempura cà tím” đã hoàn thành! Làm “rau xà lách” 〈Trái〉Rót sáp màu trắng vào nước ấm rồi dàn mỏng ra là có ngay lá rau màu trắng. 〈Phải〉Tiếp theo, rót sáp màu xanh lục vào nước ấm rồi dàn mỏng để làm “phần lá rau màu xanh”. Phần lá xanh này nối liền với “phần lá trắng” vừa làm. Kéo để “phần lá rau màu xanh” rộng ra và mỏng đi. Cuốn “lá rau” để tạo hình rau xà lách. Sau khi hoàn thành, cắt rau xà lách ra ta sẽ thấy phần bên trong cũng rất giống thật! Trải nghiệm xong, ta có thể mang các tác phẩm về nhà. Ganso Shokuhin Sampuru-ya Địa chỉ Tokyo-to, Taito-ku, Nishi Asakusa 3-7-6 Thời gian mở cửa 10:00～17:30 Số điện thoại 0120-17-1839 Phí trải nghiệm Tempura và rau xà lách: 2.500 yên ※Giá cả có thể thay đổi tuỳ theo nội dung trải nghiệm. ※Cửa hàng cũng có ngày kín khách, vì vậy, nên gọi điện thoại hẹn trước. Tổng kết Chắc hẳn là có nhiều khách nước ngoài rất bất ngờ trước sự tinh xảo của Shokuhin Sampuru bày trong tủ kính của các quán ăn. Shokuhin Sampuru là một nét văn hóa rất đặc biệt của Nhật Bản. Shokuhin Sampuru của Nhật Bản, với vai trò là “công cụ xúc tiến bán hàng”, giúp tái hiện hình ảnh món ăn. Kĩ thuật làm Shokuhin Sampuru của Nhật Bản trải qua nhiều năm phát triển và nay đã lên tới tầm nghệ thuật. Không chỉ vậy, hiện nay, các mặt hàng Shokuhin Sampuru còn được bán cho khách hàng tiêu dùng cá nhân dưới dạng đồ lưu niệm nhỏ như móc chìa khoá v.v. Khi đến Nhật Bản, các bạn hãy thử tìm hiểu và khám phá các món “Shokuhin Sampuru” này nhé!

     Gần 4 năm trước, một ngày giữa tháng 8, Nhật nắng chói chang. Sau một chặng đường dài từ sân bay Narita về ký túc xá, tôi mệt mỏi thở dài: “Khát nước ghê!”. Vừa than vãn, người chị khóa trên hướng dẫn đoàn tân sinh viên đã dúi ngay vào tay tôi một chai nước mát lạnh. Đầy bất ngờ, tôi hỏi: “Ở chỗ hoang vắng như thế này, chị mua ở đâu vậy ạ?”. Chị cười, “Ở kia đó”, rồi chỉ về hai chiếc máy bán hàng tự động nằm yên ắng bên đường ray, giữa con đường hẻo lánh. Nhớ ngày cấp 3, cả trường tôi đã từng hò reo hứng khởi khi thấy ở sân bóng của trường xuất hiện một chiếc máy bán hàng tự động. Buồn một nỗi, tiền cho vào máy rồi, nhưng chai nước không “xuất đầu lộ diện”. Ở Nhật thì khác, dù có ở nơi nào, hẻo lánh đến mấy, bạn cũng sẽ tìm được một chiếc máy bán hàng tự động. Có khi còn tìm được cả dãy máy, và tất nhiên chiếc máy nào cũng vận hành rất mượt mà. Tuy Mỹ là đất nước có nhiều máy bán hàng tự động nhất trên thế giới, nhưng xét về mật độ máy bán hàng tự động, không đâu bằng được nước Nhật. Cứ 23 người sẽ có 1 máy bán hàng tự động. Hàng năm, doanh thu từ những chiếc máy bán hàng tự động này là 5 tỷ yên, tương đương hơn 1 nghìn tỷ Việt Nam đồng, giúp Nhật trở thành quốc gia có doanh thu từ máy bán hàng tự động cao nhất thế giới. Nhịp sống hối hả ở Nhật khiến những chiếc máy bán hàng tự động vận hành 24/7 trở thành một phần quan trọng không thể thiếu. Sáng sớm chưa kịp bỏ gì vào bụng, chạy vội vào ga cho kịp chuyến tàu đến công ty hay trường học, mua ngay được cái bánh ngọt ở chiếc máy bán hàng tự động đặt dưới ga tàu. Thế là ấm bụng! Những chiếc máy bán hàng tự động ở Nhật, đương nhiên cũng rất “Nhật”, đầy sáng tạo và tiện nghi. Tuy khởi điểm được phát minh ở Anh vào thế kỷ 19, dùng để bán thuốc lá, bánh kẹo, chiếc máy bán hàng tự động lâu đời nhất ở Nhật Bản, có từ năm 1904, là máy dùng để bán tem và bưu thiếp. Đặc biệt hơn cả, chiếc máy ấy không chỉ bán bưu thiếp và tem, mà còn cho phép bỏ thư từ vào để gửi đi, như một chiếc bốt bưu chính thu nhỏ. Đến giờ, người Nhật vẫn tiếp tục sáng tạo đủ kiểu với những chiếc máy bán hàng tự động của mình. Bạn có thể dễ dàng tìm thấy những chiếc máy bán hàng tự động bán những món cực đặc biệt như súp ngô, chuối, bánh ngọt, oden (một thức ăn truyền thống của Nhật Bản), trứng lòng đào, kem hay pizza. Bên cạnh đó, máy bán đồ uống ở Nhật có chia hai loại nước: lạnh và ấm. Chỉ cần mua một chai nước chanh mật ong ấm nóng từ máy bán hàng tự động ở nhà ga để mân mê là vừa đủ để xua đi mùa đông lạnh giá. Vẻ ngoài của những chiếc máy bán hàng tự động ở xứ sở hoa anh đào cũng rất đa dạng và thú vị. Có chiếc khoác lên mình chiếc áo Pikachu vàng ruộm. Có chiếc lại tự tin tỏa sáng với hình hài chú robot đỏ rực. Những chiếc bán hàng tự động ở Nhật, với tôi, không đơn giản chỉ là những chiếc máy bán hàng, mà còn là những sứ giả kết nối yêu thương. Nhớ một lần, giữa ngày đông 0 độ C, đi làm về mệt quá, tôi ngủ quên trên chuyến tàu cuối. Tàu bon bon chạy đến bến cuối cùng. Đến lúc mở mắt thì tàu hết, không về được nhà. Ga đó hẻo lánh, không có lấy một cửa hàng mở 24 giờ, xung quanh tối đen như mực. Tôi đã nghĩ mình sẽ co ro đến hết đêm ở sân ga, trong sự đơn độc, lạnh giá và sợ hãi. Nhưng một bác người Nhật cũng kẹt lại khi ấy đã đưa tôi một chai trà nóng mua ở máy bán hàng tự động gần đó và mấy miếng bìa bác xin được ở cửa hàng tiện lợi. Chai trà dù nhỏ bé thôi, nhưng sự quan tâm của một người xa lạ, ở một nơi chốn chẳng mấy thân quen, làm tôi không thôi cảm động. Sự ấm áp truyền đến nơi bàn tay, nơi cổ họng, cũng từ đó được lan truyền đến trái tim, làm tôi thêm yêu nước Nhật, con người Nhật, và cũng yêu hơn những chiếc máy bán hàng tự động ở nơi đây.